Schrijven op B1 is marketingtaal voor begrijpelijk schrijven. En al klopt de term ‘Schrijven op B1’ misschien niet helemaal*, het heeft zeker een positieve beweging ingezet. Begrijpelijk schrijven staat nu echt op de kaart bij overheidsinstellingen, maar ook bij andere bedrijven en organisaties. Gelukkig gaan steeds meer mensen inzien hoe belangrijk het is dat je lezers je teksten kunnen begrijpen. Wij zijn wel benieuwd hoe begrijpelijk de overheid inmiddels schrijft, en daarom deden wij een testje.

*B1 geeft in feite niet het niveau van teksten aan, maar is bedoeld om het taalniveau van mensen die een tweede taal leren in te schalen.

Welke richtlijnen voor begrijpelijke taal stelt de overheid?

De redactie van Rijksoverheid.nl gebruikt bijvoorbeeld taalniveau B1 als uitgangspunt voor de teksten op hun website (zie Rijksoverheids.nl). Ook is begrijpelijke taal opgenomen in de webrichtlijnen. Hiervoor is onderstaand ‘Succescriterium’ geformuleerd. Verder loopt er al een aantal jaar een groot onderzoeksproject bij verschillende universiteiten met de toepasselijke naam ‘Begrijpelijke taal’.

Succescriterium 3.1.5 Leesniveau: Als tekst, nadat eigennamen en titels verwijderd zijn, een leesvaardigheid vereist die hoger is dan het niveau van drie jaar middelbaar onderwijs, dan is aanvullende content beschikbaar, of er is een versie beschikbaar die geen leesvaardigheid vereist die hoger is dan van drie jaar middelbaar onderwijs. (Niveau AAA)

Nu moet ik eerlijk bekennen dat ik met mijn 12+ aantal schooljaren al behoorlijk moeite heb om dit criterium te begrijpen. Maar eenvoudig gezegd, als een tekst te moeilijk is, moet er een tekst aangeboden worden die de moeilijke tekst uitlegt, óf er moet een eenvoudigere versie van de tekst geschreven worden.

De overheid gebruikt in deze webrichtlijnen overigens niet de Europese taalniveaus, maar het aantal jaar dat iemand middelbaar onderwijs heeft genoten. Mensen met drie jaar middelbaar onderwijs hebben volgens onze inschatting over het algemeen taalniveau B2. Dit Succescriterium lijkt dus te suggereren dat een tekst leesbaar moet zijn voor mensen met hoogstens taalniveau B2. Als de statistieken kloppen, kan dan nog steeds slechts 40% van de bevolking deze teksten goed lezen en begrijpen.

Het is dus niet zo vreemd dat op Rijksoverheid.nl het voornemen is geformuleerd om alle teksten te schrijven met als uitgangspunt taalniveau B1, aangezien dan ongeveer 80% van de bevolking de teksten goed kan lezen.

De proef op de som

Wij waren wel erg benieuwd hoe begrijpelijk de overheid nu eigenlijk schrijft. Daarom deden we een kleine test. We hebben acht websites geselecteerd van overheidsorganisaties waarvan we weten dat begrijpelijk schrijven hoog op de agenda staat (Amsterdam.nl, s-hertogenbosch.nl, Leiden.nl, Enschede.nl, Belastingdienst.nl, SVB.nl, Aaenhunze.nl en Nationaleombudsman.nl). Binnen deze websites hebben we de pagina’s geselecteerd die betrekking hebben op “Zorg en welzijn”. In totaal hebben we 800 webpagina’s geselecteerd. Vervolgens hebben we het leesniveau van deze pagina’s geanalyseerd met behulp van ons classificatie-algoritme voor leesbaarheid.  

Hoe werkt ons algoritme voor leesbaarheid?

Tot nu toe meten de meeste partijen de leesbaarheid van teksten op basis van eenvoudige leesbaarheidsformules die vaak al tientallen jaren geleden bedacht zijn. De formules berekenen het aantal karakters en lettergrepen per woord of woorden per zin en dat leidt tot een getal dat de leesbaarheid van de tekst bepaalt. Deze methode om het leesniveau van een tekst op basis van een enkele formule te bepalen, is erg oppervlakkig. Ons algoritme maakt gebruik van ruim 70 zeer diverse taalkundige kenmerken om de leesbaarheid van een tekst te meten, onder meer ook de traditionele leesbaarheidsformules. Ons algoritme is dus minstens net zo goed als de traditionele leesbaarheidsformules, maar veel beter, omdat ons algoritme daarnaast gebaseerd is op Machine Learning. Ons algoritme is getraind op bijna 200.000 documenten van allerlei verschillende leesniveaus.

De uitkomst van onze leesbaarheidsclassificatie is een score op een schaal van vijf leesniveaus. Deze schaal hebben we zelf ontwikkeld op basis van onze trainingsdata die bestaat uit 200.000 door experts gelabelde documenten. Vervolgens hebben we bepaald hoe deze leesniveaus vergeleken kunnen worden met andere, veel gebruikte schalen, zoals leeftijd, schoolniveau en Europese Taalniveaus (A1-C2) (meer details kun je hier vinden: beschrijving leesniveaus).

Resultaten

We hebben allereerst gekeken naar het leesniveau van de teksten op de afzonderlijke websites. Uit privacy overwegingen hebben we de resultaten geanonimiseerd. In onderstaande grafiek is duidelijk te zien dat de meeste websites al heel goed op weg zijn met het schrijven op taalniveau B1. We hebben ervoor gekozen de uitkomsten weer te geven op de Europese taalniveaus.

Het gemiddelde leesniveau van alle 800 webpagina’s samengenomen, is op onze leesniveau-schaal 3.97. Geschaald naar de Europese taalniveaus betekent dit dus dat het gemiddelde leesniveau van de teksten goed leesbaar is voor mensen met taalniveau B2.

In onderstaande tabel hebben we een aantal gemiddelde tekstkenmerken op een rij gezet over de 800 webpagina’s. We hebben deze tekstkenmerken geanalyseerd in relatie tot leesniveau 3 (taalniveau B1). Voor mensen met taalniveau B1 is gemiddeld 8,9% van de zinnen per tekst te lang en 15,6 van de woorden per tekst te moeilijk.

Aantal woorden Gemiddeld 250 woorden per document
Aantal zinnen Gemiddeld 15,5 zinnen per document
Te lange zinnen Gemiddeld 1,1 te lange zin per document (8,9% van alle zinnen is te lang voor leesniveau 3)
Moeilijke woorden Gemiddeld 15,6 moeilijke woorden per document (6,8% van alle woorden)
Lijdende vormen Gemiddeld 2 lijdende vormen per document (13,8% van de zinnen is passief)
Verbindingswoorden Gemiddeld 3,3 verbindingswoorden per document (In 20% van de zinnen wordt de relatie met een andere zin of andere alinea gemarkeerd met een verbindingswoord. Dit is aan de lage kant voor leesniveau 3.)

Conclusie

Natuurlijk rapporteren we hier gemiddelden genomen over acht totaal verschillende websites en 800 totaal verschillende webpagina’s. In die zin kunnen we hier alleen zeer voorzichtig uitspraken over doen. Sommige teksten zullen wel veel te moeilijk zijn voor de gemiddelde Nederlander en andere teksten zullen juist goed zijn.

Maar als we toch voorzichtig uitspraken willen doen over het leesniveau van de teksten op deze acht overheidswebsites, dan is onze conclusie dat een aantal overheidsorganisaties goed op weg is om begrijpelijk te schrijven. Gemiddeld voldoen deze webpagina’s aan het Succescriterium Leesniveau van de webrichtlijnen. Maar ze zijn er nog niet. Want met teksten die geschikt zijn voor mensen met taalniveau B2 sluit je nog steeds zo’n 60% van de bevolking buiten die leest op taalniveau B1.

En bedenk dan eens dat dit organisaties zijn die we hebben geselecteerd vanwege hun uitgesproken doelstelling om begrijpelijk te schrijven voor hun klanten. Als het gemiddelde niveau van de teksten van deze organisaties al niet geschikt is voor B1 lezers, wat betekent dat dan wel niet voor organisaties waarbij begrijpelijk schrijven niet hoog op de agenda staat?

Is jouw website wel begrijpelijk genoeg?

Wil jij weten hoe begrijpelijk jouw organisatie schrijft? Vraag dan een quickscan aan. Wij analyseren jouw teksten of webpagina’s en rapporteren het leesniveau en andere statistieken van jouw teksten.

Werk jij bij één van de acht organisaties die we selecteerden voor deze test? En wil jij de details van de test over jouw organisatie inzien? Neem dan contact met ons op.

hannaHanna Jochmann

Specialist Child-Computer Interaction - PhD

Specialist digitaal zoekgedrag van kinderen en product owner bij WizeNoze, gepromoveerd op een onderzoek naar zoekgedrag van kinderen en het effect van typen web design op het gedrag van kinderen. In haar rol als product owner schakelt Hanna steeds tussen de behoeften en wensen van de eindgebruikers en de prioriteiten voor het developers team.

E-mail: hanna@wizenoze.com

Linkedin

Pin It on Pinterest

Share This

Share This

Share this post with your friends!