Infomania.proDe teksten die zakelijk Nederland dagelijks produceert en publiceert, zijn voor een groot deel van de Nederlanders veelal te moeilijk om goed te begrijpen. Of het nu gaat om een informatieve tekst op een website van een gemeente, om een uitlegtekst over de inname van een medicijn of om een opiniestuk in de krant. Veel Nederlanders begrijpen er weinig van door te lange zinnen, ingewikkelde zinsconstructies en moeilijke woorden.

Het klinkt tegenstrijdig, maar begrijpelijk schrijven is niet makkelijk. Het is veel makkelijker om bij het schrijven van een tekst het formele taalgebruik en jargon te gebruiken dat je gewend bent te gebruiken in de omgeving waarin je werkt. En het is ook moeilijk in te schatten wat je lezers wel en niet begrijpen van de teksten die jij schrijft. Voor het schrijven van begrijpelijke teksten worden vaak zelfs experts ingeschakeld om te adviseren of om teksten te herschrijven. Recente innovaties in taaltechnologie brengen daar nu verandering is. WizeNoze ontwikkelt een tool waarbij redacteuren hulp krijgen bij het schrijven van begrijpelijke teksten. In deze blog bespreek ik het belang van het schrijven van begrijpelijke teksten en hoe innovatieve taaltechnologie daaraan kan bijdragen.

1,3 Miljoen Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar hebben moeite met lezen en schrijven.

Laaggeletterdheid in Nederland

Er is veel aandacht voor de laaggeletterdheidsproblematiek in Nederland. 1,3 miljoen Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar hebben moeite met lezen en schrijven. Ze hebben moeite met een brief van de gemeente, een factuur, bewegwijzering, hun rooster, een recept, laat staan een online formulier, bijsluiter of sollicitatiebrief. De groep laaggeletterden in Nederland is grofweg in te delen in drie groepen: autochtone laaggeletterden, allochtone laaggeletterden en tweedetaalverwervers (Stichting Lezen en Schrijven, 2016). Laaggeletterdheid dient overigens niet verward te worden met mensen die helemaal niet kunnen lezen of schrijven (i.e. analfabetisme). Deze groep mensen wordt in Nederland geschat op ca. 250.000 mensen.

De nadruk van taalprogramma’s van overheidsinstanties of van organisaties als Stichting Lezen ligt voornamelijk op scholing en cursussen voor mensen die kampen met laaggeletterdheid. Stichting Lezen en Schrijven liet onderzoek doen naar de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Met dit onderzoek toonden zij aan dat de kans op armoede hoger is voor laaggeletterden dan voor niet-laaggeletterden. Ook kwam uit het onderzoek dat laaggeletterden vaker inactief zijn, in de zin dat zij niet werken, naar school gaan of een cursus volgen. Laaggeletterden blijken minder vrijwilligerswerk te doen, hebben minder sociaal vertrouwen, ervaren minder politieke effectiviteit en hebben vaak een slechtere gezondheid (Stichting Lezen en Schrijven, 2016). Om mee te kunnen komen in deze maatschappij is het voor deze mensen dus heel belangrijk om hun taalvaardigheid te verbeteren.

Voor deze groep mensen vormt het internet een grote uitdaging, aangezien zij de meeste online teksten niet goed kunnen lezen of begrijpen. Het feit dat de overheid in de komende jaren zoveel mogelijk over wil gaan op digitaal is voor deze groep mensen mogelijk een ernstig probleem.

Teksten op internet zijn voor veel meer mensen te moeilijk

Het probleem van een moeilijk internet raakt veel meer mensen dan alleen de kwetsbare groep laaggeletterden in Nederland. De meeste Nederlanders (95%) kunnen prima overweg met teksten op taalniveau B1 (BureauTaal, 2016). Dit taalniveau is vergelijkbaar met wat kinderen aan het einde van de basisschool en het begin van het VMBO goed kunnen lezen en begrijpen. Dit gaat dus over alledaagse taal.

Helaas wordt tot op heden nog steeds te weinig tekst geschreven op taalniveau B1. De meeste zakelijke, online teksten (75%) worden namelijk geschreven op taalniveau C1. Dit taalniveau is te vergelijken met het niveau van scholieren in de bovenbouw van HAVO/VWO. Voor maar liefst 60% van de Nederlanders is dit taalniveau te hoog gegrepen. Een groot deel van de teksten op internet zijn dus voor meer dan de helft van de Nederlanders te moeilijk om goed te kunnen lezen en begrijpen.

Lezen op je mobiel is moeilijker

Daar bovenop komt ook nog eens dat buiten de 60% van de Nederlanders die moeite heeft met teksten op taalniveau C1, het beter lezende deel van Nederland ook steeds meer moeite heeft met het lezen van online teksten. Ook deze groep hoger opgeleide lezers heeft behoefte aan makkelijker leesbare teksten. De oorzaak hiervan is dat bijna iedereen tegenwoordig online leest op zijn mobiele device en lezen van een smartphone is nu eenmaal moeilijker dan lezen van papier of van een desktop computer. Je hebt op je smartphone geen overzicht van de gehele tekst, waardoor je veel moet opslaan in je korte termijn geheugen. Dit maakt het lezen moeilijker. Ook moet je op een mobiel vaak bewegen over de pagina om alles te kunnen lezen. Hierdoor ben je met andere dingen bezig dan het daadwerkelijk lezen van de tekst. Dat komt het begrip van de tekst ook niet ten goede. Ten slotte zorgt het lezen van een mobiel voor veel meer afleiding door notificaties van bijvoorbeeld mails of appjes die je aandacht bij de tekst weghalen (Lambermont, 2016).

Waarom schrijft zakelijk Nederland zo moeilijk?

Je hebt als schrijver niet door dat je door je dagelijkse werk in een een soort bubbel zit van taalgebruik dat voor jou alledaags klinkt, maar voor de meeste mensen zeker niet alledaags is. Het is dus voor jou als schrijver moeilijk in te schatten wat wel en niet ‘alledaags’ taalgebruik is.

We moeten allemaal begrijpelijker gaan schrijven

Taalprogramma’s van de overheid zouden zich niet alleen moeten richten op bevordering van taalvaardigheden onder de kwetsbare groep laaggeletterden. Het probleem reikt namelijk veel verder dan deze groep. Taalprogramma’s moeten er ook op gericht zijn dat mensen in bedrijven en organisaties begrijpelijker gaan schrijven.

Zoals BureauTaal schrijft op haar website: “Je kunt alles op taalniveau B1 schrijven. De voorwaarden van een beleggingshypotheek. Bijsluiters bij medicijnen. Formulieren van de overheid. Juridische teksten. Alles. Taalniveau B1 is begrijpelijker dan C1 vanwege zijn specifieke tekstkenmerken: logische opbouw, korte, persoonlijke, actieve zinnen, alledaagse woorden.”

Het is dus een kwestie van een andere instelling en het gaan schrijven met je lezer in gedachte. Niet alles zo uitgebreid en precies mogelijk willen opschrijven, dat is aanbodgericht (gedacht vanuit de zender). In plaats daarvan moet je vraaggericht gaan schrijven. Wat wil mijn lezer weten en wat begrijpt hij wel en wat begrijpt hij niet?

Het is ook een kwestie van prioriteit geven aan begrijpelijk schrijven binnen je bedrijf of organisatie. Het inzetten van Taalambassadeurs door de gemeente Almere om folders te herschrijven naar een lager leesniveau is hier een prachtig voorbeeld van (Taal voor het leven, 2016).

Innovatieve taaltechnologie

Natuurlijk is het inschakelen van externe Taalambassadeurs of het opzetten van een speciale redactie voor begrijpelijke taal niet goedkoop en niet voor elk bedrijf of organisatie haalbaar. Je kunt ook met je bestaande team aan de slag om begrijpelijker te gaan schrijven. Bewustwording van hoe moeilijk je schrijft is al het halve werk op weg naar een begrijpelijkere tekst. Laat medewerkers hun teksten dus eens voorleggen aan de doelgroep om zelf te ervaren waar hun lezers tegenaan lopen bij het lezen van hun tekst.

Voor het checken van de begrijpelijkheid van een tekst ben je niet meer helemaal afhankelijk van mensenwerk. Recente innovatie in taaltechnologie maakt het inmiddels mogelijk om de computer een deel van dit werk te laten doen. WizeNoze ontwikkelt de tool WizeNote om je medewerkers te helpen bij bewustwording van de moeilijkheid van hun teksten. In WizeNote check je met één druk op de knop voor welk leesniveau je tekst op dit moment geschikt is. Deze leesniveau-classificatie is gebaseerd op state-of-the-art machine learning. Dit houdt in dat de algoritmes om het leesniveau van een tekst te bepalen zijn getraind op basis van een zeer grote hoeveelheid aan teksten op verschillende leesniveaus. Daarnaast geeft de tool in de tekst aan welke elementen te moeilijk zijn voor jouw doelgroep op basis van natural language processing technologie. Vervolgens biedt WizeNote ook suggesties hoe je de tekst begrijpelijker kunt maken. Kortom: WizeNote maakt begrijpelijk schrijven makkelijk.

Bronnen

Deze blog verscheen eerder op Infomania.pro. WizeNoze spreekt op 15 september op Infomania 2016: een event over de impact van digitale innovatie op mens, maatschappij en werk.

Pin It on Pinterest

Share This

Share This

Share this post with your friends!